सेयर बजार बढाउने (अ)सफल प्रयासहरूको श्रृङ्खला र बजारको वर्तमान अवस्था
By anjana soni
५ महिना अगाडि
Comments: 0
काठमाडौं । पुँजी बजारलाई सहज बनाउने नीतिगत प्रयासहरू भइरहँदा पनि नेपालको सेयर बजार (नेप्से) ले सोअनुरुप गति लिन सकिरहेको छैन। लगानीकर्ताले माग गरेका अधिकांश विषयहरू मौद्रिक नीति लगायतका नियामक निकायका प्रावधानहरूबाट सम्बोधन भइसकेका छन्, तर पनि बजारमा निराशा कायमै छ।
यहाँ पछिल्लो समय नेप्से बढाउन भएका श्रृङ्खलाबद्ध प्रयासहरू, बजारमा तिनको प्रभाव र बजार गतिहीन हुनुका प्रमुख कारणहरूको विश्लेषण गरिएको छ।
नेप्सेले २०७३ साउन १२ गते १८८१ विन्दुबाट घट्न सुरु गरी २०७५ फागुन १९ गते ११०० विन्दुमा संकुचित भएको थियो।
२०७७/७८ को मौद्रिक नीति:
सेयर धितो कर्जा (मार्जिन प्रकृतिको कर्जा) को कर्जा सुरक्षण मूल्य अनुपात ६५% बाट बढाएर ७०% पुर्याइयो।
सेयर धितो मूल्यांकन विधि परिमार्जन गरी १२० दिनको औसत बजारमूल्य वा अन्तिम कारोबार मूल्य मध्ये जुन कम छ, त्यसको आधारमा गणना गर्ने व्यवस्था कायम गरियो।
यी नीतिगत सहजताले बजारमा सकारात्मक वातावरण सिर्जना गर्यो। फलस्वरूप, नेप्से ११०० विन्दुबाट लगातार बढ्दै २०७८ भदौ २ गते ३१९९.०३ (त्यसदिन ३२२६) विन्दु मा पुगेर हालसम्मकै उच्च रेकर्ड कायम गर्यो।
उच्च विन्दुमा पुगेपछि बजारलाई संकुचित पार्ने श्रृङ्खलाबद्ध घटनाक्रम र नीतिगत कडाइ भएका थिए:
२०७८ असार १: नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) ले जोखिमयुक्त भन्दै ५१ कम्पनीको सूची सार्वजनिक गर्यो, जसले बजारमा नकारात्मक असर पुर्यायो।
२०७८ भदौ ३: विद्युत् नियमन आयोगले जलविद्युत कम्पनीको सेयरमा लगानी नगर्न १६ बुँदे अपिल जारी गर्यो, जसले उक्त क्षेत्रका कम्पनीको सेयरमा ठूलो धक्का पुग्यो।
२०७८ भदौ ८: नेपाल राष्ट्र बैंक (राष्ट्र बैंक) ले सेयर धितो कर्जाको एकल ग्राहक सीमा एउटा वित्तीय संस्थाबाट अधिकतम ४ करोड र सबै वित्तीय संस्थाबाट गरी अधिकतम १२ करोड रुपैयाँ तोक्यो (४/१२ सीमा)।
२०७८ कात्तिक १: बैंकहरूले निक्षेपमा ब्याजदर बढाउने सूचना निकालेपछि बजार थप तरङ्गित भयो।
यी कारणहरूले गर्दा २०७८ भदौको ३२०० विन्दुबाट बजार घट्दै २०७९ असार मसान्तमा २००९ विन्दु मा खुम्चिन पुग्यो।
बजारलाई गति दिन राष्ट्र बैंक र अन्य नियामक निकायहरूले पछिल्लो समय श्रृङ्खलाबद्ध नीतिगत सहजताहरू अपनाएका छन्:
आव २०७९/८० को मौद्रिक नीति: एउटै बैंक तथा वित्तीय संस्थाबाट पनि अधिकतम १२ करोड रुपैयाँसम्म ऋण दिन पाउने व्यवस्था गरियो (४ करोडको सीमा हटाइयो)।
आव २०८०/८१ को मौद्रिक नीतिको पहिलो समीक्षा: ५० लाखभन्दा बढी सेयर धितो कर्जाको जोखिमभार १५०% बाट घटाएर १२५% मा झारियो।
२०८० असोजको एकीकृत निर्देशन: सेयर कर्जाको सीमा व्यक्तिगततर्फ १५ करोड र संस्थागततर्फ २० करोड रुपैयाँ तोकियो।
आव २०८१/८२ को मौद्रिक नीति:
सेयर धितो कर्जाको जोखिमभार १२५% बाट घटाएर १००% कायम गरियो।
संस्थागत मार्जिन प्रकृतिको सेयर धितो कर्जाको २० करोडको सीमा हटाइयो।
२०८२ असोज २२ को एकीकृत निर्देशन संशोधन: व्यक्तिगत लगानीकर्ताको २५ करोडको सीमा पनि खारेज गरियो।
बैंकहरूका लागि लगानी सहजता: बैंकहरूले पनि ६ महिना वा सोभन्दा बढी अवधिको लागि सेयर र ऋणपत्रको दोस्रो बजारमा लगानी गर्न पाउने बाटो खुल्यो। ६ महिनाभन्दा बढी होल्ड गरेको लगानी एकसाथ जति पनि बिक्री गर्न पाउने व्यवस्था गरियो।
नीतिगत सहजताका बाबजुद बजारले अपेक्षित गति लिन नसक्नुमा मुख्यतया राजनीतिक अस्थिरता र लगानीकर्ताको मनोबलमा कमी लाई जिम्मेवार मानिएको छ।
नेपाल इन्भेस्टर्स फोरमका अध्यक्ष तुलसीराम ढकाल का अनुसार:
“जेनजी प्रदर्शनपछि राजनीतिक माहोल अझै ढुक्क हुने अवस्थाको बनेको छैन। निर्वाचन पनि तोकिएको समयमा नहुने आशंकाहरू भइरहेका छन्। यी कारणले गर्दा लगानीकर्ताको कन्फिडेन्ट बढ्न सकेको छैन।”
राजनीतिक अस्थिरता: सत्ता समीकरण फेरबदल र राजनीतिक नेतृत्व परिवर्तनको प्रभाव नेपाली पुँजी बजारमा झट्टै देखिन्छ। समयमा निर्वाचन नहुने आशंकाले लगानीकर्ताको मनोबल कमजोर बनाएको छ।
जेनजी प्रदर्शनको असर: जेनजी प्रदर्शनपछि बजारका लगानीकर्ता अतालिएको र त्यसको असर बजारमा परेको देखिन्छ। भदौ २२ मा २७०८ विन्दुमा रहेको नेप्से असोज २२ मा २५५९ विन्दुमा सीमित हुनुले यसलाई पुष्टि गर्छ।
कमजोर मनोबल: राजनीतिक स्थायित्वको बाटो स्पष्ट नभएसम्म बजारले गति लिन नसक्ने लगानीकर्ताहरूको तर्क छ।
वर्तमान स्थिति:
पछिल्लो समय नीतिगत लचकता अपनाउँदा २०८१ चैत मसान्तमा नेप्से २६६२ विन्दुमा पुग्यो। यद्यपि, २०७८ को रेकर्ड (३१९९) भने तोडिन सकेको छैन। २०८१ मंसिरको सुरुमा केही सुधार देखिए पनि, मंसिर १७ गते बुधबार नेप्से २६३१ विन्दुमा खुम्चिएको छ।
पुँजी बजारका लागि नीतिगत प्रावधानहरू सहज हुँदै जाँदा पनि राजनीतिक अस्थिरता र लगानीकर्ताको मनोबलमा आएको कमी नै बजारको गतिरोधको प्रमुख कारण बनेको देखिन्छ।
जिवनशैली, ताजा समाचार, देश, बागमती प्रदेश, लोकप्रिय
निश्ची अचार: सानो प्रयासबाट राष्ट्रिय पहिचान १ वर्ष अगाडि
