शनि ग्रहमा भेटियो सौर्य मण्डलकै सबैभन्दा ठुलो आँधी

काठमाडौं, ३१ साउन । शनि ग्रहलाई लिएर एउटा चकित पार्ने रिपोर्ट सार्वजनिक भएको छ । विज्ञहरूले शनि ग्रहमा लामो समयसम्म चल्ने ‘मेगास्टोर्म’ पत्ता लगाएका छन्। रेडियो उत्सर्जन र अमोनिया ग्यास अवरोधको अध्ययन मार्फत विशेषज्ञहरूले शनि ग्रहमा आउँदै गरेको ठूलो आँधीको खुलासा गरेका हुन। यसले ग्रहहरूमा भविष्यका अध्ययनहरूलाई असर गर्न सक्छ। विज्ञहरूले शनिको वायु मण्डलमा शताब्दीयौं देखि ठूलो आँधीले छाप छोडेको बताएका छन्।‘ग्रेट रेड स्पट’ भनेर चिनिने सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो १०,००० माइल चौडा एन्टि साइक्लोनले सयौं वर्षदेखि बृहस्पतिको सतहमा बादल ढाकेको छ। अब यस अध्ययनमा शनि ग्रहमा लामो समयसम्म चल्ने ‘मेगास्टोर्म’ पनि रहेको पाइएको छ । यी आँधीहरूले वायुमण्डलमा गहिरो प्रभाव पार्छ, जुन शताब्दीयौंसम्म जारी रहन्छ। ‘सौर्यमण्डलको सबैभन्दा ठूलो आँधीबेहरीको संयन्त्रलाई बुझेर आँधीको सिद्धान्तलाई फराकिलो ब्रह्माण्ड सम्बन्धी सन्दर्भमा राख्छ, हाम्रो वर्तमान ज्ञानलाई चुनौती दिन्छ  । साथै, स्थलीय र ग्रह प्रणालीहरूमा नयाँ परिप्रेक्ष्य प्रदान गर्दछ,’ अध्ययनका प्रमुख लेखक र सहायक चेङ लीले भने। मिशिगन एन आर्बर विश्वविद्यालयका प्रोफेसरहरुका अनुसार यस ठुलो आँधीले मौसम विज्ञानको सीमाहरू धकेल्छ। नयाँ अध्ययनको लागि खगोलविद्हरूले शनिबाट रेडियो उत्सर्जनलाई हेरे, जुन सतह मुनिबाट आउँछ र अमोनिया ग्यासको वितरणमा दीर्घकालीन अवरोधहरू फेला पारे। तिनीहरूले ग्रहबाट रेडियो उत्सर्जनमा अचम्मको कुरा फेला पारे। वायुमण्डलमा अमोनिया ग्याँसको एकाग्रतामा विसंगतिहरू जुन तिनीहरूले ग्रहको उत्तरी गोलार्धमा ‘सुपर स्टोर्म’ हरूको विगतका घटनाहरूसँग जोडेका थिए। टोलीका अनुसार मध्य उचाइमा अमोनियाको आद्रता माथिल्लो अमोनिया बरफको बादल तहभन्दा कम हुन्छ तर तल्लो उचाइमा वायुमण्डल १०० देखि २०० किलोमिटरको गहिराइमा समृद्ध हुन्छ। तिनीहरूको विश्वास छ कि अमोनिया वर्षा र पुनः वाष्पीकरणको प्रक्रियाबाट माथिल्लो वायुमण्डलबाट तल्लो वायुमण्डलमा लैजान्छ। यसको प्रभाव सयौं वर्षसम्म रहन सक्छ। साइन्स एडभान्स जर्नलमा प्रकाशित अध्ययनले शनि र बृहस्पति दुवै हाइड्रोजन ग्याँसबाट बनेको भए पनि दुई ग्रहमा धेरै भिन्नता रहेको देखाएको छ । बृहस्पतिमा ट्रोपोस्फेरिक विसंगतिहरू छन्, जुन यसको क्षेत्रहरू (सेतो ब्यान्डहरू) र बेल्टहरू (गाढा ब्यान्डहरू) द्वारा बाँधिएका छन् र शनिको जस्तो आँधीबेहरीले गर्दा हुँदैन। यी छिमेकी ग्रहहरू बीचको एकदमै भिन्नताले यी र अन्य ग्रहहरूमा सुपरस्टर्महरू कसरी बन्छन् र भविष्यका एक्सोप्लानेटहरूमा कसरी पत्ता लगाइन्छ र अध्ययन गरिन्छ भनेर वैज्ञानिकहरूलाई ती कुरालाई चुनौती दिइरहेको छ। अगस्ट ११ मा साइन्स एडभान्सेज जर्नलमा प्रकाशित यस अध्ययनका अनुसार शनि ग्रहमा लगभग हरेक २० देखि ३० वर्षमा ठूलो आँधी आउँछ र धेरै ठूला भए पनि पृथ्वीमा आँधीहरू जस्तै हुन्छन्। तर पृथ्वीको आँधीको विपरीत मिथेन, पानी र अमोनियाको ट्रेसहरू सहित मुख्यतया हाइड्रोजन र हेलियमबाट बनेको शनिको वायुमण्डलमा मेगास्टोर्महरू के कारणले हुन्छ भनेर कसैलाई थाहा छैन।